Cel warsztatów:
Celem zajęć było rozwijanie świadomości u dzieci w zakresie rozpoznawania przemocy rówieśniczej (w tym cyberprzemocy), nauka reagowania, poznanie bezpiecznych zachowań online oraz wzmacnianie empatii, odpowiedzialności i umiejętności komunikacji bez przemocy.
Warsztaty odbyły się w atmosferze otwartości i zaufania. Dzieci chętnie dzieliły się swoimi doświadczeniami i refleksjami, często po raz pierwszy mając przestrzeń, by o nich powiedzieć.
Najważniejsze obserwacje:
Wszystkie dzieci zgłosiły, że doświadczyły przemocy ze strony rówieśników.
Dotyczyło to zarówno przemocy słownej (wyśmiewanie, przezywanie, wykluczanie), jak i sytuacji konfliktów w grupach, podczas których jedna osoba staje się ofiarą, a reszta – obserwatorami lub sprawcami.
Dzieci spontanicznie opowiadały o sytuacjach z klasy i z Internetu. Wiele z nich przyznało, że nigdy wcześniej nikt nie pytał ich, jak się z tym czują.
Większość dzieci nie potrafiła poprawnie wymienić rodzajów przemocy.
Choć intuicyjnie wiedziały, czym jest przemoc fizyczna, miały trudność z odróżnieniem przemocy psychicznej od emocjonalnej.
Podczas warsztatów wyjaśnialiśmy różnice i omawialiśmy przykłady:
• psychiczna – groźby, ośmieszanie, wyśmiewanie, manipulacja;
• emocjonalna – izolowanie, lekceważenie, milczenie, ignorowanie uczuć.
Najwięcej dzieci zgłosiło, że doświadczyło cyberprzemocy.
To wnioski szczególnie niepokojące. 
Dzieci opowiadały o sytuacjach:
• wyśmiewania w grupach online (np. na WhatsAppie),
• udostępniania zdjęć bez zgody,
• hejtowania i wykluczania z czatów,
• tworzenia nowych grup tylko po to, by kogoś „wyrzucić” lub obgadywać.
Większość uczestników nie wiedziała, że udostępnienie swojego zdjęcia lub danych oznacza zgodę na ich publiczne rozpowszechnianie. Dzieci były zaskoczone, gdy dowiedziały się, że pliki i obrazy przesłane w sieci pozostają dostępne dla innych użytkowników – nawet po usunięciu z telefonu.
Po rozmowie część z nich zmieniła swoje awatary i zdjęcia profilowe, wybierając zamiast zdjęć prywatnych – ilustracje, animacje lub symbole.
Zgłoszenia dotyczące niebezpiecznych kontaktów on-line.
Najczęściej wymieniana gra to ROBLOX – dzieci przyznały, że kontaktują się tam z obcymi osobami (także jako postaci z gry), które pytają o wiek, miejsce zamieszkania, a nawet proszą o zdjęcia twarzy lub ciała.
Padły przykłady próśb o wysyłanie zdjęć intymnych!, a także niepokojące komunikaty typu:
„Widzę cię, gdzie jesteś?”,
„Pokaż się”,
„Jesteś ładna, wyślij mi zdjęcie.”
Dzieci określiły te sytuacje jako „dziwne” lub „zabawy”, ale dopiero podczas rozmowy zrozumiały ich powagę.
Zauważyłam też przypadki niebezpiecznych połączeń telefonicznych – dzieci otrzymywały telefony od nieznanych numerów z próbami wyłudzenia danych lub zastraszania.
Niektóre przyznały, że same dla zabawy dzwoniły na obce numery, również zagraniczne, nie zdając sobie sprawy z ryzyka.
Niepokojąca reakcja na przemoc nagraną.
Podczas dyskusji jedno z dzieci wspomniało o nagraniu, na którym widać, jak grupa rówieśnicza bije inne dziecko.
Na pytanie, czy zostało to zgłoszone dorosłym – odpowiedź brzmiała: „Nie”.
Co więcej, gdy dziecko zapytało grupy warsztatowej:
„Chcecie zobaczyć, jak biją?” – większość dzieci poderwała się z miejsc.
Ta reakcja pokazała, jak bardzo dzieci przyzwyczajają się do przemocy jako formy rozrywki lub ciekawości.
Zgłoszenia dotyczące relacji szkolnych.
Dzieci mówiły o problemach z hałasem, krzykiem i nadużywaniem gwizdka przez nauczycieli wychowania fizycznego. Zachęciłam je, by temat ten podjęły wspólnie – przez przewodniczących klasy i rozmowę z wychowawcą.
Pozytywne refleksje.
Choć tematy były trudne, warsztat zakończył się z dużą dawką dobra i wdzięczności. Dzieci wielokrotnie powtarzały:
„W ten sposób nikt z nami w szkole nie rozmawia”, „Zazwyczaj mamy tylko kolorowanki o przemocy”.
Czuły ulgę, że mogły mówić, być wysłuchane i potraktowane poważnie.
Wnioski i potrzeby:
Dzieci potrzebują więcej rozmów, nie tylko akcji symbolicznych.
• Programy profilaktyczne w szkołach często są powierzchowne – nie uczą realnego rozpoznawania i reagowania na przemoc.
• Potrzebne są kolejne zajęcia skupione wyłącznie na cyberprzemocy i bezpiecznym korzystaniu z sieci.
• Edukacja powinna objąć również rodziców i nauczycieli, by wiedzieli, jak reagować na sygnały przemocy.
Podsumowanie:
Warsztaty pokazały ogromną potrzebę rozmowy, zrozumienia i wsparcia dzieci w zakresie bezpieczeństwa. Każde dziecko ma prawo do dzieciństwa bez strachu, bez wstydu i bez przemocy. Dlatego Fundacja poMOC planuje kolejne spotkania, tym razem poświęcone przemocy w sieci i ochrony wizerunku w sieci.
Dziękujemy wszystkim dzieciom za odwagę, szczerość i zaufanie, a rodzicom za wsparcie i zgodę na udział w warsztatach.
Joanna Kołodziej
Wiceprezes Zarządu Fundacji poMOC
Kampania Dzieciństwo Bez Przemocy (DDS) Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę
